Marantz versterker 1070 en Marantz tuner 104
De klassieke vintage versterker uit 1974-77 is even klein 36x12x28cm als zijn broertje Marantz 1040 maar heeft meer uitgangsvermogen met 2 x 35 Watt. De 1070 is gebouwd in Japan maar ontworpen door Amerikaanse ingenieurs. Dat was tien jaar nadat het oorspronkelijke bedrijf van Saul Marantz was overgenomen door Superscope, dat een aanzienlijk Japans aandelenbezit had. Marantz werd uiteindelijk een 100% Japans bedrijf toen de Amerikanen eind jaren '70 hun aandelen aan hun Aziatische partners verkochten.
Ik bleek de eerste versie van de 1070 te hebben. De latere versie had een acrylglas glanzend front. Daar zat de tekst 'power' achter, die groenig oplichtte als je de versterker aan deed. Die kleur kwam overeen met de afstemschaal van de bijpassende tuners. Bij de oude versie zat een blauw rond raampje waarachter het gloeilampje zat. Die was defect geraakt over de jaren. Ik heb hem vervangen door een 5 mm witte led.
De versterker ziet er mooi uit van binnen. Dus ik heb hem gerecapt. De voedingselco's aan de onderkant van 10.000 uF 60V heb ik vervangen door een hedendaagse maar met hetzelfde formaat. Dat werd dus 33.000 uF met een hogere spanning 80V (zie foto). De laadstroom werd niet noemenswaardig hoger, dus heb ik de originele gelijkrichters erin gelaten (zie foto hieronder).
Voor de elco's in het signaalpad heb ik muzikale Nichicon Muse en Elna Silmic II gebruikt. De input filmcondensators heb ik vervangen door MKP polypropyleen (Blauwe Siemens Blokjes). MKP's hebbende de laagste vervorming bij de condensators. De weerstanden van de Phono en Toonregeling printplaat heb ik vervangen door metaalweerstanden: die ruisen minder dan de koolweerstanden. Marantz heeft wel de E24 reeks gebruikt bij zijn weerstandwaarden. Bij het vervangen van de elco's op het versterker board is er per ongeluk een te kort draadje afgebroken naar een van de thermistors op het koelblok. Ik had dat niet in de gaten. Het afgebroken draadje kwam op een andere plek tegen het printcircuit. Bij het aan doen van de versterker werd een van de eindtrappen hierdoor opgeblazen. 7 weerstanden gingen in rook op plus nog een transistor en de eindtransistors 2SD388/2SB541 op het koelblok werden kortgesloten. Gelukkig zijn de originele transistors nog verkrijgbaar via AliExpress. Bij het vervangen van transistors in de eindtrappen moet je de ruststroom en de DC offset (gelijkspanning = 0 Volt) op de luidsprekeruitgangen nog opnieuw instellen. Er mag namelijk geen gelijkspanning op de luidsprekers komen. De ruststroom van 23 mA is de klasse AB instelling.
Op het web werd ergens gezegd dat men de low noise transistors 2SC1327 en 2SC1328 types kon vervangen door het hedendaagse very low noise equivalent KSC1845. Blijkbaar werkt dit niet voor het phono-gedeelte van de 1070, want er ontstond een grote 10de harmonische op het uitgangssignaal (zie foto hieronder).
De KSC1845 blijkt dus in dit phono-schema een niet lineaire vervorming te geven. Omdat de KSC1845 blijkbaar andere operationele parameters heeft dan de originele transistors. Je kan natuurlijk de juiste stroominstellingen voor de KSC1845 gaan uitzoeken, maar dat leek mij een beetje buiten de scope van dit project. Dus heb ik maar de originele transistors er weer in gesoldeerd.
Recap electrolytische condensators van links naar rechts:
- Rubicon RX30 series voor Power elektronica, hoge temperatuur en ultra lage ESR (de interne weerstand bij hoge frequenties)
- Nichicon FG series Fine Gold, speciale ets techniek wordt hierbij gebruikt "Een rijk geluid in het bass register en helderder in het high end spectrum" voor de High End audio apparatuur.
- Nichicon BP Muse series, bipolaire condensatoren worden in recensies geprezen als uitstekende HiFi-componenten voor audio-upgrades, met name voor signaalkoppeling en -ontkoppeling. Ze staan bekend om hun consistente kwaliteit, heldere hoogfrequente (HF) weergave en strakke bas, en bieden een natuurlijke klank met minimale kleuring
- ELNA Cerafine series, vaak de "Hermes onder de condensatoren" genoemd, staat bekend om uitstekende hifi-audioprestaties dankzij een unieke keramische substantie en lage ESR (< 0.15 Ω)
- ELNA Silmic II series wordt geprezen om hun zeer muzikale, vloeiende en natuurlijke geluidsweergave, met name in het midden- en hoogfrequente bereik, wat zorgt voor een 'soft-focus' filtereffect dat vermoeidheid bij langdurig luisteren tegengaat.
- ELNA RA3 series geliefd bij audiofielen en DIY-ers (Do It Yourself).
Ze bieden een uitstekende geluidskwaliteit (hoge resolutie, helder geluid) en zijn betrouwbaar met een lange levensduur.
Marantz Tuner 104
De tuner uit 1976 was destijds het instapmodel van Marantz en werd, vergeleken met andere tuners in die prijsklasse, over het algemeen als redelijk beschouwd. Hij zit service-vriendelijk in elkaar. Ik heb hem gerecapt. Het viel mij op dat de soldering van weerstand R401 240ohm/2Watt bijna los zat. De soldering was door de warmte van deze weerstand bijna los geraakt. Het is een 2 Watter en hij moet ook 2 Watt dissiperen van Marantz. Dan zou je de aansluitdraden lang moeten houden om te voorkomen dat warmte van de weerstand zijn eigen solderingen doet smelten.
Hoewel het technisch gezien zou moeten kunnen. Betekent dat deze weerstand 200-250 graden heet wordt. Een veiliger marge zou een 5 Watter weerstand zijn. Ik heb er een 10 Watt weerstand van gemaakt dat de temperatuur ruim onder de 100 graden houdt. Warmte heeft wel invloed op de ruis van een weerstand. De weerstand zit in de DC voeding, de berekende ruis bij 250 graden was maar 2,7 nV. Pak je een 5 Watt weerstand dan zou de ruis zakken tot 2,1 nV. Is dus eigenlijk verwaarloosbaar. Alle lampjes heb ik vervangen met led versies, wat een egaal mooi licht geven.
Ik wilde de tuner nakijken op de afregeling. Ik heb een Kenwood SG-5110 FM stereo signal generator, die ik tweede hands via AliExpres uit China heb laten komen. Ik had een oude Hewlett Packard 332A Distortion Analyser (vervormings-meter) al tientallen jaren, echter nooit gebruikt. Helaas was door de jaren heen de afleesschaal gaan bladeren (zie foto). De gevoelige meter kwam daardoor niet verder dan een paar millimeter. De hele voorkant zou eraf moeten om het glazen venster eraf te krijgen van de draaispoelmeter. Dus een behoorlijke klus. Het is de vraag of de schaal nog intact zou zijn als je alle loslatende schaaldelen er voorzichtig zou af halen. De voltmeter functie deed het trouwens ook niet. Dus er was nog wat defect. Als serieuze vintage audioliefhebber vond ik dat ik een distortion meter moest hebben. Voor 300 euro kon je wel een tweedehands krijgen via Aliexpress. Maar toevallig stond er een distortion meter van Philips op Marktplaats; de PM6309 uit 1992. Ik wist niet van het bestaan van een distortion meter van Philips. Hij is dus wel zeldzaam. Hij heeft een low distortion generator op 4 frequenties; 40, 333, 1000 en 5000 Hz. Hij heeft een digitale RMS voltmer. Als je omschakelt van voltmeter naar distortion, dan filtert hij op de 4 frequenties uit via een notchfilter en blijven de hoge harmonische signalen over. Hij berekent de THD (Total Harmonic Distortion) meteen als het percentage van het inputsignaal.
Wel binnen een bepaalde bereik van inputwaarde. Een groene led geeft aan of je in het goede bereik zit. Je kunt wel een externe low distortion generator gebruiken, maar dan moet je die precies op een van de 4 testfrequenties afgeregeld houden. En je moet die ook selecteren op de interne signaalgenerator anders werkt de distortion meter niet goed. Bij een stereosignaal uit de Marantz 104 van mijn Kenwood SG-5110 kwam ik uit op 0,40 % THD. Ik weet niet of dat inclusief de THD van het testsignaal is. Een manual van de PM6309 schijnt moeilijk te vinden zijn. De THD is ook afhankelijk van de sterkte van het FM-signaal maar dat is logisch.
